Ο πίνακας
του διάσημου καλλιτέχνη, Πάμπλο Πικάσο απεικονίζει τη φρίκη και τον τρόμο σ’
έναν πόλεμο, με την χρήση του μαύρου, άσπρου και γκρίζου χρώματος. Κάνοντας τα
πρόσωπα και τα ζώα να φαίνονται παραμορφωμένα ή τεμαχισμένα, επιτυχώς παρουσιάζει
το τόσο τραγικό θέμα.
Καταρχάς το υπόβαθρο του καμβά
είναι μαύρο, που ως χρώμα υπονοεί κάτι το αρνητικό, αφού η ομορφιά των χρωμάτων
δεν ταίριαζε σ’ αυτό το τρομαχτικό γεγονός. Υπάρχει και η αντίθεση των δύο
χρωμάτων- μαύρο και άσπρο. Το λευκό σε μερικά μέρη του πίνακα συμβολίζει την
ελπίδα.
Στη μέση της Γκουέρνικα
εμφανίζεται ένα άλογο το οποίο φαίνεται ότι βασανίζεται, αφού έχει το στόμα του
ανοιχτό, λες και φωνάζει για βοήθεια. Ο ίππος έχει το κεφάλι του γυρισμένο προς
τα πίσω, σ’ αντίθετη κατεύθυνση απ’ αυτή προς την οποία πορεύεται. Αυτό το
συγκεκριμένο ζώο ξεχωρίζει από όλες τις υπόλοιπες μορφές και αντικείμενα του
πίνακα, λόγω της εφημερίδας που χρησιμοποιήθηκε για να φτιαχτεί. Από αυτές τις
κόλλες της εφημερίδας ενημερώθηκε ο ζωγράφος για τον εμφύλιο πόλεμο που σπάραζε
την πατρίδα του την Ισπανία. Αν παρατηρήσει κανείς προσεκτικά το άλογο, θα
μπορέσει να ξεχωρίσει την πληγή στην πλάτη του. Είναι ξεκάθαρος ο πόνος και ο
φόβος που νιώθει, πράγμα που θυμίζει στο κοινό πως όλοι επηρεάζονται απ’ τους πολέμους.
Ακριβώς πάνω απ’ το κεφάλι του
ίππου, υπάρχει μία αναμμένη λάμπα. Αντί
όμως οι ακτίνες του φωτός να εξαπλώνονται σε όλο τον καμβά και να τον φωτίζουν,
είναι ζωγραφισμένες με μυτερά δόντια. Δεν συμβολίζει ελπίδα αυτό. Απλά ρίχνει
λίγο φως ούτως ώστε να φανούν οι συμφορές της μάχης. Τα μυτερά δόντια
ξαφνιάζουν το κοινό και το αναστατώνουν.
Επιπλέον, εκτίθεται και η
ψεύτικη ελπίδα της προσευχής. Αυτό παρουσιάζεται με ένα καντήλι, το οποίο
κρατιέται σφιχτά από δύο χέρια. Τα χέρια αυτά δεν οδηγούν σε ένα σώμα, αλλά
είναι απομονωμένα, πράγμα που στεναχωρεί αυτούς που παρατηρούν τον πίνακα. Τους
κάνει να συνειδητοποιήσουν ότι οι άνθρωποι τότε δεν μπορούσαν να παρηγορηθούν
με τίποτα και από κανέναν. Τα δάχτυλα είναι τυλιγμένα γύρω από το καντηλάκι λες
και ήταν για προσευχή. Όπως φαίνεται, δεν βγαίνουν ακτίνες απ’ το καντήλι και
για αυτόν τον λόγο είναι ψευδής η αίσθηση της παρηγοριάς.
Στα αριστερά του αλόγου
απεικονίζεται ένας τραυματισμένος στρατιώτης. Είναι ως ένα σημείο
κομματιασμένος. Ειδικότερα, το πόδι του δείχνει να’ ναι βαριά χτυπημένο. Με το
ένα χέρι κρατά το τραυματισμένο του πόδι και με το άλλο προσπαθεί να σηκωθεί
λίγο για να πάει πιο κοντά στην ηλεκτρική λάμπα που με τόση λαχτάρα κοιτάζει. Η
λάμπα συμβολίζει γι’ αυτόν την ελπίδα και το τέλος του μαρτυρίου του. Τα χαρακτηριστικά του προσώπου του δεν είναι
ξεκάθαρα επειδή ο Πικάσο δεν ήθελε να δώσει έμφαση στο ποιος ήταν, αλλά στο
πόσο σοβαρά ήταν τα τραύματά του.
Επίσης, ένας άλλος άνθρωπος
είναι βυθισμένος μες το σκοτάδι. Μόνο το κεφάλι του είναι ορατό και τα χέρια του
εκτείνονται προς τον ουρανό. Είναι φανερές οι φλόγες που τον τυλίγουν. Βεβαίως,
το κοινό συγκινείται που αντικρίζει αυτόν τον αβοήθητο άγνωστο να υποφέρει τόσο
πολύ. Είναι λες και προσευχόταν τον θάνατο μόνο και μόνο για να αποφύγει τη
συνέχεια του βασανιστηρίου. Το να καίγεται κανείς ζωντανός είναι κάτι αρκετά
συνηθισμένο σε εμπόλεμες περιόδους.
Επιπρόσθετα, φανερώνεται ένας
ακόμη άντρας ξαπλωμένος ανάσκελα, με τα χέρια απλωμένα φαρδιά στο πάτωμα και το
μισό του σώμα καλυμμένο από το τραυματισμένο άλογο. Όπως τα προηγούμενα
πρόσωπα, έτσι κι αυτό, έχει το στόμα του ανοιχτό. Αν και τα μάτια του είναι ορθάνοιχτα∙
δεν εκφράζουν παράπονο, λύπη, μιζέρια. Οι οφθαλμοί αυτοί ανήκουν σε ένα άψυχο
σώμα. Το πιο τραγικό κομμάτι αυτών των ματιών είναι ότι το βλέμμα τους απευθύνεται
προς το κοινό, σαν να λέει ότι αυτό είναι υπεύθυνο για αυτή του την κατάσταση. Το ένα του χέρι είναι κατακρεουργημένο,
πρησμένο και μαυρισμένο από τα πολλά χτυπήματα που δέχθηκε. Το άλλο όμως, διά
μαγείας, δεν είναι ούτε χτυπημένο, ούτε τεμαχισμένο. Στην παλάμη αυτού του
χεριού βρίσκεται ένα λουλούδι- όχι ένα πανέμορφο τριαντάφυλλο για την αγαπημένη
του, αλλά μία απλή μαργαρίτα. Σφιγμένο καθώς το είχε στο χέρι του, ο δύστυχος
δεν το άφησε ακόμη κι όταν απεβίωσε, πράγμα που δείχνει πόσο σημαντικό ήταν γι’
αυτόν το απλό άνθος. Έτσι, φανερώνεται η επιθυμία της ειρήνης και γαλήνης που
αντιπροσωπεύει η μαργαρίτα, και το τέλος των καταστροφών και μαχών.
Τέλος, ο καλλιτέχνης εκθέτει
τον πόνο που νιώθει μία μάνα όταν χάνει το παιδί της, το οποίο δεν μετείχε καν
στη μάχη. Έχει το άψυχο σώμα του γιου της στην αγκαλιά της και με σπαραγμό
ψυχής στρέφει την όψη της προς τον ουρανό απορημένη και στο πρόσωπό της είναι
αποτυπωμένο ένα τεράστιο «Γιατί;». Απ’ όλο τον πίνακα το μόνο άτομο που δεν
έχει ανοιχτό το στόμα του για βοήθεια, είναι ο γιος αυτής της μάνας. Ο πιο
πιθανός λόγος είναι επειδή δεν είχε χρόνο να φωνάξει για βοήθεια, καθώς τον
πρόλαβε η τραγωδία. Ο θάνατος συνέβη πολύ γρήγορα. Και σ’ αυτό το σημείο, είναι
ξεκάθαρη η ανάγκη για διάσωση και παρηγοριά.
Εν κατακλείδι, το εξαιρετικό αριστούργημα του Πάμπλο Πικάσο έχει ένα φανερά
αντιπολεμικό μήνυμα, το οποίο συνάγεται από τα βασανισμένα πρόσωπα που
αναζητούν αλληλεγγύη και τα τρομαγμένα ζώα που απομακρύνονται από τον πόλεμο.
Γεωργία Κρητικού, Γ' Γυμνασίου
